بررسی دقیق و ریزبینانه ورق گالوانیزه + انواع ورق گالوانیزه

ورق آهنی گالوانیزه را می‌توان جزء مهم‌ترین و پرکاربردترین محصولات فولادی دانست. از آنجا که این ورق، مقاومت بسیار بالایی در برابر خوردگی و زنگ‌زدگی دارد، در عمده صنایع بزرگ مانند ساختمان‌سازی، خودروسازی، لوازم خانگی و حتی کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرد. شناخت ویژگی های ورق گالوانیزه و دلایل محبوبیت آن در صنایع مختلف، برای فعالان حوزه فولاد همیشه جذاب بوده است. در ادامه این مقاله از آهن صد، انواع ورق گالوانیزه به همراه کاربردها، مزایا و معایب آن، با جزئیات بررسی می‌شود.

ورق گالوانیزه چیست؟ 

ورق گالوانیزه همان ورق فولادی است که با لایه‌ای از عنصر روی(Zn) پوشش داده شده و خواص ویژه‌ای کسب کرده است. پوشش‌دهی محصولات فولادی با فلز روی (گالوانیزاسیون)، با هدف جلوگیری از زنگ‌زدگی این محصولات انجام می‌شود. عامل اصلی مقاومت بسیار بالای ورق گالوانیزه، وجود فلز روی است که خاصیت ضد زنگ دارد؛ از این رو، به آن ورق ضد زنگ نیز گفته می‌شود. 

فرآیند گالوانیزاسیون ورق، به دو روش سرد و گرم امکان پذیر است. در روش گالوانیزه گرم، ورق های فولادی درون حوضچه‌ای از عنصر روی مذاب‌ غوطه‌ور شده و به عبارتی روی‌اندود می‌شوند. این فرآیند موجب افزایش مقاومت ورق گالوانیزه در برابر اکسید آهن و خوردگی می‌شود. اما در روش گالوانیزه سرد(الکترولیز)، یک پوشش رنگی حاوی درصد بالایی از عنصر روی، بر روی سطح ورق فولادی اعمال می‌شود. این روش نسبت به گالوانیزه گرم، دوام کمتری داشته و معمولاً در جایی که نیازمند استحکام و مقاومت بالا باشد، استفاده نمی‌شود.

ویژگی‌ها و مشخصات فنی ورق گالوانیزه

• مقاومت در برابر خوردگی و زنگ‌زدگی: همان‌طور که گفته شد، ورق گالوانیزه به دلیل وجود یک لایه پوششی از فلز روی(زینک)، بر روی سطح خود، دارای مقاومت منحصر به‌فردی در برابر خوردگی و زنگ‌زدگی است. این لایه زینک به عنوان یک عامل مهارکننده برای جلوگیری از خوردگی در برابر مواد شیمیایی آسیب‌رسان و مخرب مانند اسیدها و نمک‌ها عمل می‌کند.
• قابلیت جوش‌پذیری و شکل‌پذیری: ورق‌های گالوانیزه به دلیل خاصیت انعطاف‌پذیری و ارتجاعی خود، به سادگی می‌توانند در فرم‌ها و ابعاد مختلف شکل بگیرند. این ویژگی، به تولیدکنندگان امکان ساخت محصولات متنوعی را با استفاده از ورق گالوانیزه می‌دهد. علاوه بر این، ورق های گالوانیزه قابلیت جوش‌پذیری مناسبی دارند که البته فرآیند جوشکاری آن‌ها با آهن کمی متفاوت است. 
• ضخامت، عرض، طول، وزن و استاندارد: ورق‌های گالوانیزه در کارخانه های ایران با ضخامت‌های ۰/۱۸ تا ۶ میلی‌متر تولید می‌شوند و برای تهیه ورق با ضخامت های کمتر یا بیشتر از این مقدار، باید به ورق های وارداتی مانند ورق گالوانیزه چینی رجوع کرد. ورق های گالوانیزه تولیدی در ایران، معمولاً به‌صورت رول‌هایی با دو عرض ۱۰۰۰ و ۱۲۵۰ میلی‌متر و وزنی حدوداً ۷/۵ تن به بازار عرضه می‌شوند. از پرکاربردترین گرید های ورق گالوانیزه، می‌توان بهCAN/CSA G164 ،ASTM A653 ،AS/NZS 4680 ، ASTM A123 و ISO 1461 اشاره کرد.

• ظاهر براق یا مات – بسته به نوع پوشش: ظاهر ورق های گالوانیزه ممکن است براق یا مات باشد که به نوع پوشش آن‌ها بستگی دارد. ورق های گالوانیزه‌ای که دارای سطح مات و کدر هستند، معمولاً به روش گالوانیزه گرم تولید می‌شوند، در حالی که ورق های تولید شده در فرآیند الکتروگالوانیزاسیون(گالوانیزه سرد)، ظاهری درخشان و براق دارند.
• تأثیر پوشش روی در کیفیت نهایی: پوشش روی، موجب افزایش مقاومت ورق گالوانیزه در برابر مخرب های شیمیایی و آسیب هایی نظیر خوردگی شده و به تبع آن، افزایش عمر مفید و بهبود عملکرد ورق در شرایط محیطی مختلف را در پی خواهد داشت. این پوشش، ورق گالوانیزه را به لحاظ کیفیت و استحکام، از دیگر انواع ورق فولادی متمایز کرده است.

انواع ورق گالوانیزه

سهم بسیار گسترده‌ای از بازار محصولات فولادی، در اختیار ورق های گالوانیزه است. این ورق ها از انواع مختلفی بر اساس روش ساخت، نوع پوشش و کاربرد تشکیل شده‌اند که اغلب آن‌ها از تقاضای بالای صنایع برخوردار هستند.

انواع ورق گالوانیزه بر اساس نوع گالوانیزه شدن:

• ورق های گالوانیزه گرم: ورق هایی که با روش گالوانیزاسیون گرم تولید شده‌اند، به این نام شناخته می‌شوند. گالوانیزاسیون گرم، فرایند غوطه‌وری ورق‌های فولادی در یک مخزن حاوی روی مذاب است که افزایش مقاومت ورق را در پی دارد. ورق های گالوانیزه گرم معمولاً در مکان هایی که با اتمسفر، خاک یا آب مخرب تماس داشته باشند، استفاده می‌روند. مانند تجهیزات پتروشیمی، لوله‌ها، مبدل های حرارتی و…
• ورق های گالوانیزه سرد(الکتروگالوانیزه): ورق‌های گالوانیزه سرد از طریق فرایند آبکاری یا همان گالوانیزاسیون الکتریکی تولید می‌شوند. در این فرآیند، عنصر روی به‌صورت الکترولیتی بر روی ورق‌ها پوشش داده می‌شود. این ورق‌ها به دلیل دمای کمتر فرآیند تولیدشان نسبت به ورق‌های گرم، به ورق‌های سرد شناخته می‌شوند. ورق های گالوانیزه سرد برای ساخت قطعات خودرو و حتی تولید پیچ و مهره نیز بسیار مناسب هستند.

انواع ورق گالوانیزه بر اساس نوع سطح و پوشش نهایی:

• ورق گالوانیزه ساده: عمده ورق های گالوانیزه موجود در بازار، به شکل ساده تولید می‌شوند و طرح یا رنگ خاصی ندارند. این ورق‌ها با توجه به مقاومت بالا و قیمت مناسب‌شان، در صنایع مختلف کشور، بسیار پرکاربرد و مورد نیاز هستند. 
• ورق‌های گالوانیزه با پوشش های مختلف روی: پوشش روی، تأثیر بسیار زیادی در کیفیت و مقاومت ورق‌های گالوانیزه دارد. این پوشش می‌تواند به شکل‌های مختلفی از جمله به صورت روی‌اندود پولکی‌شکلِ(ریز گل و درشت گل)، پوشش آلیاژ روی-آهن و ديگر پوشش‌های متنوع دو رویه(دو طرفه) اعمال شود.
• ورق گالوانیزه رنگی: هر کجا از ورق های رنگی نام برده شود، منظور همان ورق گالوانیزه‌ای است که در فرآیند تولید، با رنگ های الکترواستاتیک رنگ‌آمیزی شده است. ورق های گالوانیزه رنگی، علاوه بر ظاهر زیبا، مقاومت فیزیکی و قیمت بیشتری نیز نسبت به ورق های ساده دارند. از این ورق‌ها در صنایع لوازم خانگی و ساختمان‌سازی استفاده بسیار زیادی می‌شود. ورق رنگی در موارد مختلفی از جمله سقف سوله‌ها، شیروانی‌ها، نمای ساختمان‌ها، ساخت بدنه یخچال و سایر لوازم خانگی کاربرد دارد.
• ورق گالوانیزه آجدار: یکی دیگر از انواع ورق گالوانیزه، ورق آجدار است به آن ورق کف‌سازی یا ورق برجسته نیز گفته می‌شود. در طی فرآیند تولید این ورق، عملیات آج‌زنی روی آن انجام می‌شود که الگوهای برجسته، منظم و دارای اصطکاکی را ایجاد می‌کند. استفاده در کف اتوبوس‌ها و ماشین‌آلات، از جمله کاربردهای ورق‌ گالوانیزه آجدار است. 

لازم به ذكر است كه ورق‌های گالوانيزه را از منظر ظاهر نیز می‌توان به سه دسته صاف، موج‌دار و رول شده تقسیم‌بندی کرد. این ورق‌ها با توجه به ظاهر خود، در صنایع مختلف، کاربردهای متفاوتی نیز دارند.